Tìm hiểu những tác dụng của ngũ bội tử

Ngũ bội tử là tổ đã phơi khô của ấu trùng sâu Ngũ bội tử kí sinh trên cây muối, độ ẩm không quá 11%, có tác dụng làm săn se da, niêm mạc, cầm mồ hôi, giải độc.

Ngũ bội tử vị thuốc dân gian

Ngũ bội tử vị thuốc dân gian

Thông tin về Ngũ bội tử

Tên khoa học:  Galla

Tên tiếng việt: Ngũ bội tử, muối, chu môi, sơn bút…

Có hai loại ngũ bội tử Âu và ngũ bội tử  Á.

Ngũ bội tử Âu là tổ tạo nên của một loài côn trùng cánh màng – Cynips gallae tinctoriae Olivier khi loài côn trùng này chích để đẻ trứng trên chồi cây sên –Quercuss lusitanica Lamk. Var. infectoria Olivier. Trong quá trình phát triển của sâu non các mô thực vật bao quanh sâu non cũng phát triển to dần tạo thành tổ sâu.

Ngũ bội tử Á do loài sâu Schlechtendalia chinensis Bell. tạo nên trên cây muối – Dhus chinensis Mill. Cây muối là cây nhỏ cao 2-8 m. Lá kép lông chim lẻ, mép lá chét có khía răng cưa, lá có lông mềm, cuống lá hình trụ có cánh. Cây muối mọc ở các tỉnh miền núi nước ta như: Hà Giang, Cao Bằng, Lào Cai…

Đặc điểm dược liệu của ngũ bội tử

Trên kênh thông tin Y tế, Dược liệu có hình dạng không nhất định, loại Âu thường là hình cầu có 1 cuống ngắn, đường kính 10-25mm, thành dầy, chắc, màu thay đổi: xám, xanh nâu, vàng nâu và thường có 1 lỗ do sâu khi trưởng thành cắn để chui ra. Loại Á thì to hơn, thành mỏng hơn, dễ vỡ vụn, màu xám hồng, bên ngoài có lông tơ ngắn và rậm. Vị của hai loại đều rất chát.

Cây muối để sâu làm tổ: cao từ 2-8m. Lá mọc so le, gồm 7-14 lá chét, không cuống, hình trứng, mép có răng cưa. Cụm hoa hình trùy mọc ở đầu cành, hoa nhỏ, màu trắng sữa. Quả hạch màu vàng cam đỏ, mùa hoa tháng 8 hoặc tháng 9, mùa quả tháng 10.

Phân bố và thu hái

Ở nước ta ngũ bội tử chủ yếu có nhiều ở các tỉnh vùng núi phía bắc như Cao bằng, Lạng Sơn, Hà Giang, Lào Cai.

Thu hoạch vào khoảng tháng 9, hái dược liệu tươi về sau đó hấp nước sôi từ 3-5 phút để chết con sâu ở trong rồi đem phơi khô.

Thành phần hoá học

Thành phần chính của ngũ bội tử là tanin, thuộc loại tanin gallic. Ngũ bội tử Âu hàm lượng tanin từ 50-70%, ngoài ra còn có acid gallic 2-4%, acid ellagic, một ít tinh bột, chất béo và calci oxalat.

Tác dụng của ngũ bội tử

Ngũ bội tử chứa nhiều tanin có tính chất làm kết tủa protit. Da, niêm mạc, vết loét khi tiếp xúc với tanin sẽ khô lại tạo thành lớp màng ngăn chảy máu, giảm tiết dịch. Ngoài ra tanin còn có tác dụng kết tủa một số chất khác gây giảm hấp thu có thể được dùng để giải độc.

Theo y học cổ truyền ngũ bội tử có vị chua, tính bình quy vào kinh phế, thận và đài trường có tác dụng liễm phế, giáng hỏa, sáp trường, dùng trong trường hợp phế hư, ho, dòi dom, mồ hôi trộm, mụn nhọt.

Tác dụng của Ngũ Bội tử

Tác dụng của Ngũ Bội tử

 Dùng trong viêm ruột mãn tính,  dùng làm thuốc thu liễm trong bệnh ỉa chảy, lỵ, xuất huyết, hoàng đản, giải độc do ngộ độc bằng đường uống alcaloid, kim loại nặng. Liều 2-3g thuốc sắc.

Dùng ngoài bôi để chữa nhiễm trùng da, vết thương chảy máu. Cách dùng để chữa trẻ em loét miệng trong đông y: phèn chua cho vào ruột ngũ tử, đem nướng rồi nghiền thành bột mịn để bôi.

Ngũ bội tử là nguyên liệu để chế biến tan tinh khiết, chế mực viết, nhuộm màu đen…

Một số bài thuốc từ ngũ bội tử

  • Chữa ỉa chảy: ngũ bội tử tán thành bội, thêm hồ viên thành viên bằng hạt đậu xanh ngày uống 15-20 viên.
  • Trẻ con đái dầm: tán bột, trộn với nước đắp ở rốn.
  • Vết loét trong miệng: tán thành bột, hòa với nước thành dung dịch 5-10%, ngâm dung dịch này hoặc chế với phèn chua tạo bột đem nướng rồi bôi vào chỗ loét.

Nguồn: yduocbinhduong.info